Ο σεισμός είναι ένα φυσικό φαινόμενο, το οποίο προκαλείται από ξαφνική απελευθέρωση μηχανικής ενέργειας από το εσωτερικό της γης προς την επιφάνεια της. Η ενέργεια αυτή έχει τη μορφή αναταράξεων στη στεριά ή τσουνάμι στη θάλασσα.

Ο σεισμός μπορεί να είναι και αποτέλεσμα ανθρώπινης δραστηριότητας. Γενικά η λέξη «σεισμός» περιγράφει κάθε σεισμικό γεγονός - φυσικό φαινόμενο ή αποτέλεσμα ανθρώπινης δραστηριότητας – που παράγει σεισμικά κύματα τα οποία διαδίδονται στο εσωτερικό της γης.

ΕΙΔΗ ΣΕΙΣΜΩΝ

Κατακρημνησιγενείς σεισμοί

Κατακρημνησιγενείς είναι οι σεισμοί που πραγματοποιούνται από την πτώση μεγάλων πετρωμάτων πάνω στη Γη λόγω βαρύτητας. Τα πετρώματα αυτά είναι συνήθως οροφές διαφόρων σπηλαίων που πέφτουν και τους προκαλούν. Οι σεισμοί αυτοί έχουν μικρό μέγεθος και διαρκούν τόσο χρονικό διάστημα όσο απαιτείται για την πτώση των πετρωμάτων. Επιπλέον είναι τοπικοί σεισμοί και καλύπτουν το 3% περίπου των σεισμών που πραγματοποιούνται πάνω στη Γη.

Τεκτονικοί σεισμοί

Είναι εδαφικές δονήσεις οι οποίες προκαλούνται από την βίαιη διάρρηξη των πετρωμάτων της γης, ως αποτέλεσμα της δράσεως τεκτονικών δυνάμεων συμπίεσης και εφελκυσμού. Είναι οι πιο συνηθισμένοι, δεδομένου ότι το 90% των επιφανειακών σεισμών και το σύνολο των πλουτώνιων είναι τεκτονικοί σεισμοί.

Ηφαιστειογενείς σεισμοί

Οι ηφαιστειογενείς σεισμοί προηγούνται των ηφαιστειακών εκρήξεων ή και τις συνοδεύουν. Η αιτία που τους προκαλεί πιστεύεται ότι είναι η απελευθέρωση των αερίων του μάγματος το οποίο τροφοδοτεί τα ηφαίστεια μέσα από τους πόρους ή τις ρωγμές που φτάνουν έως και την επιφάνεια της γής. Οι ηφαιστειογενείς σεισμοί είναι και αυτοί κυρίως μικροί σεισμοί οι οποίοι έχουν την εστία τους σε μεγάλη απόσταση από το ηφαίστειο αλλά με τη πάροδο του χρόνου πλησιάζει συνέχεια προς αυτό με όλο και μικρότερο βάθος, ενώ ταυτόχρονα γίνονται συχνότεροι. Το μέγεθός τους γενικά εξαρτάται από την αντίσταση που συναντάει το μάγμα κατά την ανύψωση του προς την επιφάνεια της γης. Οι ηφαιστειογενείς σεισμοί καλύπτουν το 7% περίπου του συνολικού αριθμού των σεισμών που πραγματοποιούνται στον πλανήτη μας.

ΜΕΤΡΗΣΗ ΣΕΙΣΜΩΝ

Ο Σεισμογράφος

Το όργανο που χρησιμοποιείται για την μέτρηση των σεισμικών δονήσεων ονομάζεται σεισμογράφος. Η λειτουργία του σεισμογράφου βασίζεται στον νομό της αδράνειας. Για τη μέτρηση μιας σεισμικής δόνησης χρησιμοποιούνται κυρίως δύο κλίμακες.

Κλίμακα Ρίχτερ

Με αυτήν την κλίμακα μετράται το μέγεθος ενός σεισμού. Η κλίμακα είναι εννεαβάθμια και αναφέρεται στο ποσό της ενέργειας που εκλύεται σε ένα σεισμό.

Κλίμακα Μερκάλι

Με την κλίμακα αυτή μετράται η ένταση ενός σεισμού. Είναι δωδεκαβάθμια και προσμετρά μόνο τις καταστροφές που προκαλούνται, σε κτίρια και κατασκευές. Όπως είναι προφανές , ένας σεισμός που πλήττει ακατοίκητες περιοχές δεν είναι δυνατό να μετρηθεί σύμφωνα με αυτήν την κλίμακα.

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

Οι πιο συνηθισμένες εκδηλώσεις της σεισμικής δραστηριότητας στο έδαφος είναι: ρωγμές, χάσματα (δηλαδή τα επιφανειακά ίχνη των σεισμικών ρηγμάτων), κατολισθήσεις, εδαφικές βαθύνσεις, ρευστοποίηση του εδάφους, υψομετρικές μεταβολές (καθιζήσεις η εξάρσεις του εδάφους).

Στα νερά οι επιπτώσεις είναι άμεσες, κατά τη διάρκεια της διέλευσης των σεισμικών κυμάτων μέσα από αυτά - και προκαλούν ταλαντώσεις του νερού, κυματισμό σε λίμνες και κλειστούς χώρους - ή έμμεσες και οφείλονται στις εδαφικές διαταράξεις που επηρεάζουν και τα νερά (μεταβολή στη παροχή των πηγών, αποξήρανση ελών, ποταμών, λιμνών, απόφραξη ποταμών από κατολισθήσεις εδαφών και δημιουργία λιμνών, ελών και πλημμυρών, κλπ.).

Στη θάλασσα προκαλούνται θαλάσσιοι σεισμοί (δονήσεις μικρής περιόδου που οφείλονται στη διέλευση των σεισμικών κυμάτων μέσα από το θαλάσσιο νερό) και θαλάσσια κύματα βαρύτητας (τσουνάμι) που έχουν μεγάλο μήκος κύματος και διαδίδονται στην επιφάνεια της θάλασσας.

Στις κατασκευές οι επιπτώσεις είναι πιο ορατές, πιο εκτεταμένες και προκαλούν τραυματισμούς και θανάτους ανθρώπων, ενώ συνεπάγονται και τεράστιες οικονομικές ζημιές. Οι άμεσες βλάβες οφείλονται στη διέλευση των σεισμικών κυμάτων από το έδαφος στα θεμέλια, στους τοίχους και στις στέγες των κτιρίων. Οι έμμεσες βλάβες οφείλονται στις πυρκαγιές που προκαλούνται κατά τη διάρκεια των σεισμών

Στους ανθρώπους, οι σεισμοί προκαλούν φόβο, νευρική υπερδιέγερση, πανικό, που σε ορισμένους διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα. Πέρα από τον ίδιο το σεισμό, ο οποίος γίνεται αισθητός σε συνθήκες ηρεμίας στο κρεβάτι ή στο αυτοκίνητο ακόμη και στη περίπτωση μικρών σεισμών, μέσω κυρίως της κατακόρυφης δόνησης, τα φαινόμενα της ανησυχίας ενισχύονται και από τη σεισμική βοή που συνοδεύει, συνήθως, ένα σεισμό ή και από διάφορα φωτεινά φαινόμενα που παρατηρούνται σε κατοικημένες περιοχές κατά τη διάρκεια των σεισμικών δονήσεων.

Στα ζώα (κατοικίδια, άγρια, πουλιά, μέλισσες, ψάρια), οι σεισμοί προκαλούν, επίσης, φόβο που εκδηλώνεται ορισμένα λεπτά ή και ώρες πριν από τους σεισμούς.

ΠΡΟΓΝΩΣΗ ΣΕΙΣΜΩΝ

Μεταβολές της στάθμης της θάλασσας

Πριν από μερικούς σεισμούς με εστίες κοντά σε ακτές λίγες ώρες ή λίγες μέρες πριν από το σεισμό παρατηρήθηκε είτε απόσυρση είτε επίκληση του θαλάσσιου νερού.

Μεταβολές της στάθμης και της θερμοκρασίας των υπογείων υδάτων

Πολυάριθμες παρατηρήσεις αναφέρονται σε μεταβολές της στάθμης πηγαδιών αλλά και σε μεταβολές της θερμοκρασίας των υπόγειων νερών πριν από σεισμούς.

Ηχητικά φαινόμενα

Σε ορισμένες περιπτώσεις , λίγες ώρες πριν από σεισμούς παρατηρούνται ηχητικά φαινόμενα (π.χ. θόρυβοι). Οι ήχοι αυτοί οφείλονται σε μικρούς σεισμούς οι οποίοι θέτουν σε ταλάντωση τον αέρα κοντά στην εστία τους με συνέπεια την εμφάνιση ηχητικών φαινόμενων, όμως ο σεισμός δεν γίνεται αισθητός ως εδαφική ταλάντωση.

Οπτικά φαινόμενα

Σε ορισμένες περιπτώσεις σεισμών αναφέρεται ότι προηγήθηκαν οπτικά φαινόμενα (π.χ. λάμψεις) (Παπαδόπουλος, 1999). Τα φαινόμενα αυτά πιθανώς οφείλονται στη μεταβολή της έντασης του ηλεκτρικού πεδίου πριν τη γένεση σεισμών.

Ασυνήθιστη συμπεριφορά ζώων

Η ασυνήθιστη συμπεριφορά ζώων πριν από σεισμούς έχει αναφερθεί σε αρκετές περιπτώσεις τόσο διεθνώς όσο και στην Ελλάδα. Πολλές θεωρίες έχουν διατυπωθεί προκειμένου να εξηγηθεί το φαινόμενο. Πιθανώς τα ζώα αισθάνονται κάποιες ασθενείς εδαφικές δονήσεις που δε γίνονται αντιληπτές από τους ανθρώπους ή διεγείρονται από τοξικά αέρια που απελευθερώνονται στο σεισμογόνο χώρο πριν το σεισμό. Παρ’ όλο που έχουν αναφερθεί πολλές περιπτώσεις παράξενης συμπεριφοράς ζώων πριν από σεισμούς δεν είναι δυνατό αυτό να χρησιμοποιηθεί για τη πρόγνωση επερχόμενου σεισμού δεδομένου ότι τα ζώα πιθανότατα αλλάζουν συμπεριφορά για πολλούς άλλους λόγους.

Μέθοδος ΒΑΝ

Μία από τις πλέον αξιόπιστες σύγχρονες μεθόδους θεωρείται η μέθοδος ΒΑΝ (επινόηση των Ελλήνων Φυσικών Βαρώτσου, Αλεξόπουλου και Νομικού, από όπου και η ονομασία της). Σύμφωνα με αυτή, η ηλεκτρική αγωγιμότητα των πετρωμάτων μεταβάλλεται, όταν αυτά βρίσκονται υπό μηχανική τάση. Η αγωγιμότητα μεταβάλλεται σημαντικά περίπου 20 φορές πριν την εκδήλωση του σεισμού. Ένα σημαντικό πλεονέκτημα που κατέχει είναι ότι η ακρίβεια της είναι περίπου 80%.

ΟΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΙ ΣΕΙΣΜΟΙ

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ

• Εάν κατά τη διάρκεια του σεισμού βρίσκεσαι μέσα στο σπίτι ή στο σχολείο, διατήρησε τη ψυχραιμία και προσπάθησε να καλυφθείς κάτω από ένα τραπέζι ή θρανίο μέχρι να σταματήσει το κούνημα. Μείνε επίσης μακριά από παράθυρα ή οτιδήποτε θα μπορούσε να πέσει, όπως μία βιβλιοθήκη.

• Εάν κατά τη διάρκεια του σεισμού βρίσκεσαι έξω από το σπίτι, πήγαινε σε ανοιχτό χώρο μακριά από σπίτια, καλώδια και κολώνες ηλεκτρικού ρεύματος και πέσε στο έδαφος.

• Εάν βρίσκεσαι σε πολυσύχναστο κλειστό χώρο, ΜΗΝ βιάζεσαι να κινηθείς προς την έξοδο, γιατί όλοι θα κάνουν το ίδιο. Αντίθετα, φρόντισε να καλυφθείς κάτω από ένα τραπέζι και μείνε μακριά από αντικείμενα που θα μπορούσαν να πέσουν πάνω σου. ΜΗΝ κινηθείς με τον ανελκυστήρα κατά τη διάρκεια του σεισμού

• Μετά το σεισμό να είσαι προετοιμασμένος για πολλούς μετασεισμούς. Οι μετασεισμοί είναι μεταγενέστεροι του κυρίως σεισμού και έχουν μέγεθος μικρότερο του κυρίως σεισμού. Είναι επικίνδυνοι γιατί μπορεί να ολοκληρώσουν την καταστροφή που προκάλεσε ο κυρίως σεισμός.

• Εάν ενώ βρίσκεσαι σπίτι αισθανθείς τη μυρωδιά γκαζιού, άνοιξε ένα παράθυρο και εγκατέλειψε γρήγορα το κτίριο. Αν υπάρχει ηλεκτρικό ρεύμα και τα σύρματα βραχυκυκλώνονται κλείσε το ηλεκτρικό ρεύμα.

• Φρόντισε να φοράς παπούτσια μετά το σεισμό, ώστε να προφυλαχθείς από τα σπασμένα γυαλιά μέσα ή έξω από το σπίτι.

Πηγές:

Σχολικό βιβλίο Γεωγραφίας Α' Γυμνασίου ΟΕΔΒ

www.gein.noa.gr

www.civilprotection.gr

www.seismos.gr

www.infoplease.com

ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΚΑΝΑΝ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΗΣ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ:

Δασκαλόπουλος Γιώργος

Δημητροκάλη Μαρία

Ερωτοκρίτου Σοφία

Ερωτοκρίτου Μαριάννα

Σέλντον Ναταλία

Παπακωνσταντίνου Άγγελος

Ορφανουδάκης Φίλιππος